Ұлттық бірыңғай тестілеу — Қазақстандағы ең жауапты бір күн. Грант, мамандық, болашақ — бәрі осы бірнеше сағатқа байланып тұрады. Дәл сондықтан кейбір оқушылар тәуекелге барады. Биыл олардың санаған жоқ емес.
Informburo.kz хабарлауынша, ҰБТ өткізілген кезеңде барлығы 890 бұзушылық анықталды. Тізімде — смарт сағаттар, микрокүшейткіштер және тыйым салынған басқа да құрылғылар. Бұзушылар тестілеуден шеттетілді.
Неге ұсталады — және неге жасырады
Смарт сағат — заманауи алаяқтықтың ең кең тараған құралы. Оның сырт пішіні тіпті жай аксессуарға ұқсайды, бірақ ішінде хабарлама алуға, интернетке шығуға болатын мүмкіндік бар. Микрокүшейткіш — тіптен жасырынырақ: кейде тырнақтан да кіші болады, құлаққа терең кигізіледі, бөлмеден сырттағы адаммен байланысқа мүмкіндік береді.
Ұйымдастырушылар жыл сайын технологиялық тексеруді күшейтеді: металл детекторлар, арнайы жиілікті сканерлер, тіпті кабинеге кіру алдында тінтуді еске салатын процедуралар. Сондықтан ұсталу ықтималдығы жоғары — бірақ кейбір балалар немесе ата-аналар «бәлкім, сырып өтермін» деп ойлайды.
Мұның артында жиі — баланың өз үрейі емес, отбасының қысымы. «Гранттан өт», «жақсы мамандық ал» деген талап кейде балаға ең ауыр жүк болып тиеді.
Бұзушылық анықталса — не болады
Ережеге сәйкес, тыйым салынған құрылғы табылған оқушы залдан шығарылады. Нәтиже есептелмейді. Яғни — ол жылы ҰБТ жоқ. Бір жыл жоғалады.
Кейбір жағдайларда — егер бұзушылық ауқымды немесе ұйымдасқан болса — заң тұрғысынан да жауапкершілік туындауы мүмкін. Микрокүшейткіш арқылы жауап беруді ұйымдастырған адамдарға бұрын қылмыстық іс қозғалғаны белгілі.
Ең ауыр жазасы — уақыт. Бір жылды жоғалтқан бала бәсекелестіктен артта қалады, психологиялық жарақат алады, мотивация азаяды. Бұл — смарт сағаттың «тиімділігінен» ешбір грантпен жаба алмайсыз.
Ата-анаға: тексеру емес, дайындық
Бала емтиханға шыққанда «кез-келген жолмен өт» деп айтқан ата-ана өзі де жауапты. Мектепте немесе репетитормен дайындық — ұзақ, ал нәтижесі сенімді. Бұзушылық — тез, ал ұсталу мүмкіндігі жыл сайын артып барады.
Егер баланың дайындығы жеткіліксіз болса — шынайы сұрақ мынада: ол шынымен осы мамандыққа дайын ба? Грантты «кез-келген бағамен» алу — оны табысты студентке айналдырмайды. Еліміздің бірнеше университетінде өз тілінде оқи алмайтын грант иелері туралы ашық айтылуда.
Ата-анаға ең ауыр, бірақ ең маңызды жұмыс — баланың нақты деңгейін мойындап, соған лайық жоспар жасау. Бұл — алаяқтыққа итермелеуден анағұрлым гуманды.
Жыл сайын өседі — бірақ бітпейді
890 бұзушылық — бұл тіркелген сандар ғана. Анықталмағандары да болуы мүмкін. Жыл сайын тексеру күшейеді, бірақ алаяқтық нарығы да жаңарады: жаңа құрылғылар шығады, жаңа схемалар ойластырылады.
Білім министрлігі де, тестілеуді ұйымдастырушылар да процедураларды жетілдіруді тоқтатпайды. Бірақ шын мәнінде бұл жарысты тек отбасы тоқтата алады — баласына «біз сенімін» деп айту арқылы, «кез-келген жолмен» деп емес.
