Тексеру нені көрсетті
Zakon.kz порталының деректері бойынша, жекеменшік мектептерде жүргізілген тексеру барысында қаржылық бұзушылықтардың жалпы сомасы 13 миллион теңгені құрады. Бұл — мемлекеттік субсидиялар мен ата-аналардың ақысын басқаруда жіберілген қателіктер немесе заңды бұзушылықтар деп түсінуге болады.
Жекеменшік мектептер мемлекеттік меншікке жатпаса да, олардың бір бөлігі мемлекеттік тапсырыс немесе субсидия алады. Демек, мемлекет тарапынан бақылау заңды да, қажетті де. Егер мектеп мемлекеттік ақшамен жұмыс істесе, ол үшін есеп беруі тиіс.
Неге бұл тек «мемлекеттік мәселе» емес
Ата-аналардың едәуір бөлігі жекеменшік мектепті таңдағанда «мұнда бәрі мөлдір, өйткені біз өзіміз төлейміз» деп ойлайды. Бірақ бұзушылықтар тап осы ортада да болатынын тексеру нәтижесі дәлелдеп отыр.
13 миллион теңге — бұл бір мектептің бір жылдық бюджетінің маңызды бөлігі болуы мүмкін. Егер осы қаражат дұрыс жұмсалмаса, сыныптағы жарақтандыру, оқу материалдары, мұғалімдердің еңбекақысы немесе балаларға уәде етілген қызметтер — бәрі зардап шегеді.
Яғни ата-ана ай сайын жарнасын төлей бере алады, бірақ бала алатын білім сапасы оның ақшасына сай келмеуі мүмкін. Бұл тікелей отбасы бюджетіне де, баланың дамуына да тиеді.
Жекеменшік мектептерді кім бақылайды
Қазақстанда жекеменшік білім беру ұйымдарын бақылау бірнеше органға бөлінген: Білім және ғылым министрлігі, жергілікті әкімдіктер, сондай-ақ қаржылық бақылау органдары. Алайда тәжірибеде бұл бақылаудың тиімділігі тұрақсыз.
Мектепті таңдаған кезде ата-аналар лицензияны, санитарлық нормаларды тексереді, бірақ қаржылық есептілікті талап ете ала ма — бұл сұрақ ашық қалады. Заңды тұрғыдан жекеменшік ұйым акционерлерінің немесе құрылтайшыларының алдында ғана толық есеп берседе, мемлекеттік субсидия алатын болса — жағдай өзгереді.
Ата-анаға не жасауға болады
Бірінші және маңызды қадам — мектеп әкімшілігінен жыл сайынғы қаржылық есептіліктің қысқаша мазмұнын сұрауға болады. Мектепте ата-аналар кеңесі болса, оның отырыстарына қатысыңыз: дәл осы жерде бюджет мәселелері талқыланады.
Егер мектеп мемлекеттік субсидия алатынын білсеңіз, бұл ақпарат жалпыға қол жетімді болуы керек. Жергілікті білім бөліміне немесе прокуратураға шағым беру де — заңды және тиімді жол.
Ең қарапайым бақылау: мектеп уәде еткен қызметтер (бассейн, қосымша сабақтар, тамақтану, оқулықтар) нақты берілуде ме? Егер қандай да бір сәйкессіздік байқасаңыз — жазбаша сұраныс жасаңыз. Ауызша уәде — есеп емес.
Жекеменшік = сапа деген теңдік неге жұмыс істемейді
Қазақстандағы жекеменшік мектептер нарығы соңғы 10 жылда айтарлықтай өсті. Бірге ат шауып бара жатқан бәсекелестік мектептердің бір бөлігін шынымен күшейтеді, бірақ белгілі бір жерде маркетинг пен нақты сапаның арасындағы алшақтық да өседі.
«Жекеменшік» деген тек меншік формасы ғана, ал сапа — жүйелі бақылаудың, ашықтықтың және жауапкершіліктің нәтижесі. Тексеру нәтижесіндегі бұзушылықтар дәл осы ашықтықтың жетіспеушілігін көрсетеді.
Бұл — барлық жекеменшік мектептер нашар деген сөз емес. Бірақ «жекеменшік» деген жапсырманың өзі сапа кепілі болмайтынын, ата-аналардың белсенді сұрақ қоюға хақысы бар екенін еске салатын сигнал.
Балаңыздың мектебі туралы сұрақ қоюдан тартынбаңыз. Ай сайын аударып жатқан ақшаңыз — бұл сіздің дауысыңыз. Оны қолданыңыз.
