Не болды: фактілер
Informburo хабарлауынша, ҰБТ өткізу барысында абитуриенттерде 470-тен астам бұзушылық анықталды. Нақты санаттар мен олардың үлесі туралы мәліметтер әзірге толық жарияланбаған, алайда дәстүрлі бұзушылық түрлері белгілі: телефон немесе сымсыз құрылғы алып кіру, шпаргалка пайдалану, басқа адамның орнына тапсыру әрекеті, тестілеу кабинетінен тыс байланыс орнату.
Тестілеу кезінде бақылау жүйесі жыл сайын күшейтіліп келеді — металл-детекторлар, бейнебақылау, тексерушілер санының артуы. Сондықтан да бұзушылықтар санының ашық жарияланып отыруы — жасырын статистика емес, жүйенің жұмыс істейтінін көрсететін белгі.
Бұзушылық — бұл баланың өміріндегі нүкте
Ереже бұзған абитуриенттің тест нәтижесі жойылады. Бұл — тек сол жылғы мүмкіндіктен айырылу дегенді білдіреді: грант жоқ, мамандық жоқ, университет жоқ. Келесі жылы қайтадан тапсыруға болады, бірақ бір жыл — бұл баланың психологиясы үшін де, жанұя бюджеті үшін де ауыр жүк.
Сонымен бірге, бұзушылық деп саналғаннан кейін шағым беру мүмкіндігі бар. Тәртіп пен апелляция тетіктері туралы ата-аналардың алдын ала хабардар болғаны жөн. Егер баланың нәтижесі жойылса немесе күмәнді жағдай орын алса — Ұлттық тестілеу орталығына (ҰТО) ресми өтініш беруге болады.
Неге балалар бұзушылыққа барады
Бұл сұрақты педагогтар мен психологтар жыл сайын қояды. Жауап бір емес: кейде бала дайындалмаған, кейде қорқыныш жеңеді, кейде айналасындағылар «барлығы осылай жасайды» деп сендіреді. Тағы бір фактор — ата-ана мен баланың бірлесе арқалаған үміті. «Міндетті түрде грант алуың керек» деген қысым баланы шектен шығаруы мүмкін.
Бұл мақала бірде-бір баланы айыптауға арналмаған. Бірақ ата-аналарға ашық айту керек: бала тестке психологиялық дайын болмаса, техникалық амалдарға жүгінетіні — заңдылық. Дайындық — тек білім ғана емес, стрессті басқару да.
Ата-аналарға: жай ескерту емес, іс-қимыл
Егер балаңыз биыл ҰБТ тапсырса немесе келесі жылы тапсырмақ болса, мынаны нақты білуі керек: тестілеу алаңына телефон, смарт-сағат немесе кез келген байланыс құрылғысын алып кіруге болмайды — тіпті сөндірулі күйінде де риск бар, себебі инспектор тексерген кезде нәтиже жойылу мүмкін.
Дайындық процесінде бала жауап берген сұрақтарды емес, түсінбеген тақырыптарды айқындаған жөн. Соңғы аптада ұйқы мен демалыс — шпаргалкадан тиімдірек стратегия. Сондай-ақ тестілеу орны, уақыт кестесі, рұқсат берілген заттардың тізімі — бәрі алдын ала тексерілуі тиіс.
Жүйе де өз үлесін алуы керек
470 бұзушылық — бұл тек балалардың «жаман болуы» емес. Бұл жүйелік мәселенің белгісі. ҰБТ форматы жыл сайын қаттырақ бақыланса да, баланың бір тестте 5 пән бойынша бәрін анықтайтын жүйе өзі де сұрақ тудырады. Дүниежүзілік тәжірибеде бағалаудың осындай шоғырланған үлгісінен бас тартып жатқан елдер баршылық.
Бірақ бүгін Қазақстанда жүйе осылай. Ал баланың болашағы осы жүйенің ішінде шешіледі. Сондықтан — ережені білу, дайын болу, қысымды азайту. Бұл үш нәрсе ата-ана қолынан келеді.
