«Министрлікке жұмысқа тұрғандай сезінесің» — Алматы тұрғындарының бірі осылай сипаттаған бірінші сынып оқушыларын мектепке қабылдауға тырысу тәжірибесін. Бұл жай ғана эмоционалдық шағым емес — қала тұрғындары мектептердің заңды негізсіз бас тартуы, артық құжаттар талап етуі және кезек жүйесінің ашық еместігі туралы жаппай шағымдануда.
Informburo мәліметтеріне сүйенсек, алматылықтар тіркелу кезінде бірқатар проблемаларға тап болуда: мектептер үйден алыстық деген сылтаумен немесе «орын жоқ» деп бас тартады, бірақ нақты деректерді көрсетпейді. Кейбір жағдайларда мемлекеттік мектептер заңда тікелей қарастырылмаған қосымша құжаттарды талап ететіні айтылады.
Бас тарту заңды ма?
Қазақстан заңнамасы бойынша мемлекеттік мектептер балаларды тіркелу мекенжайы бойынша қабылдауға міндетті. Егер мектепте орын болмаса — бұл фактіні ресми растап, білім бөлімінің альтернативті мекеме ұсынуы тиіс. Жай ғана «орын жоқ» деп қабылдаудан бас тарту немесе артық құжат талап ету — заң бұзушылық.
Дегенмен тәжірибеде бұл нормалардың орындалуы мүлдем басқаша көрінеді. Ата-аналар ресми жауап алудың орнына телефонда жауап бермейтін хатшылармен немесе «директор жоқ» деген сылтаумен күресуде. Бұл жағдай жаңа емес — жыл сайын қайталанады, бірақ биыл шағымдар айтарлықтай көбейген сияқты.
Неліктен бұл отбасыға маңызды
Мектепке қабылданбау — бұл тек бюрократиялық ыңғайсыздық қана емес. Баланың алты-жеті жасында оқуға уақытылы кірмеуі психологиялық стрессті тудырады: бір жастағы балалар сыныпқа кіреді, ал сенің балаң — жоқ. Ата-аналар жұмысынан демалыс алып, бір мектептен екіншісіне жүгіруге мәжбүр болады. Айлар өте, ал мәселе шешілмей тұрады.
Практикалық жағынан алғанда: мектепке беруден бас тартылған жағдайда ата-аналар білім бөліміне жазбаша өтініш берге міндетті. Ауызша «орын жоқ» — бұл ресми бас тарту емес. Тек жазбаша жауап алғаннан кейін ғана одан әрі шағымдану мүмкін болады.
Ата-аналарға не істеу керек?
Егер сіздің балаңызды мектепке қабылдаудан бас тартса, алдымен мектеп әкімшілігінен жазбаша бас тарту талап етіңіз. Ауызша түсіндірмелер немесе телефонмен берілген жауаптар ресми негіз бола алмайды.
Одан кейін Алматы қаласының білім басқармасына немесе аудандық білім бөліміне жүгінуге болады. Қазақстанда сондай-ақ білім саласындағы омбудсман институты жұмыс істейді — күрделі жағдайларда сол арқылы шағымдануға болады. Егер мектеп мекенжайыңызға сәйкес келсе, заң сіздің жағыңызда.
Маңызды бір нюанс: тіркеу мекенжайы мен нақты тұрақты мекенжайыңыздың сәйкестігіне алдын ала көз жеткізіңіз. Кейде ата-аналар тіркелмеген мекенжай бойынша мектепке барады — мұндай жағдайда мектептің заңды негізі болуы мүмкін.
Жүйелік мәселе ме?
Алматы — Қазақстандағы ең тығыз қоныстанған қала. Жыл сайын бірінші сынып оқушыларының саны артады, ал жаңа мектептердің салынуы бұл өсімге ілесе алмайды. Бұл объективті себеп — бірақ ол мектептерге заңды тәртіпті бұзуға рұқсат бермейді.
Проблема — жүйенің ашықтығының жоқтығында. Ата-аналар қай мектепте нақты қанша орын бар екенін алдын ала біле алмайды. Орын бөлу процесі бағдарлама арқылы жүру тиіс болса да, іс жүзінде ол жергілікті байланыстарға тәуелді болып қалуы мүмкін. Мұны өзгерту — жергілікті билік пен білім министрлігінің жауапкершілігі.
Не болады, егер орын таппасаңыз?
Егер тіркелген мекенжайыңыздағы мектепте шынымен орын болмаса, білім бөлімі баламалы мектеп ұсынуы тиіс. Одан бас тарту мүмкін емес — мемлекет баланың жалпы білім алуын қамтамасыз ету міндетін өзіне алған.
Жеке мектеп — бұл таңдау, бірақ міндет емес. Егер ата-ана мемлекеттік мектепті таңдаса, мемлекет оны қамтамасыз ету керек. Бұл қарапайым, бірақ Алматыда оны іске асыру — жыл сайынғы сынаққа айналуда.
