Тексеру барысында Қазақстандағы жекеменшік мектептерде 13 миллиард теңге мөлшерінде қаржылық бұзушылықтар табылды. Informburo хабарлаған бұл мәлімет — білім беру жүйесіндегі бақылаудың қаншалықты жеткіліксіз екенін тағы да айқын көрсетеді. Жекеменшік мектептер формальды тұрғыдан жеке бизнес болғанымен, олар мемлекет тарапынан белгілі бір қолдаулар мен жеңілдіктер алады — сондықтан бұл тексеру заңды әрі қажетті.
Бұзушылық дегеніміз не?
«Қаржылық бұзушылық» деген сөз тіркесі кең ұғымды қамтиды. Бұл — оқу ақысын ресми тіркеусіз жинау, шығыс пен кіріс арасындағы алшақтық, субсидияларды дұрыс пайдаланбау немесе оқушылар санына сәйкес келмейтін есеп беру болуы мүмкін. Ешбір ата-ана баласын мектепке берген кезде оқу ақысы қайда жұмсалатынын білмейді десек — артық айтқан болмаймыз.
Ал мектептер белгіленгеннен тыс қосымша төлемдер жиналса — бейресми кассаға, яғни есепте жоқ ақшаға айналады. Осы ақша оқу сапасына жұмсалмайды, нәтижесінде зардап шегетін — сіздің балаңыз.
Ата-ана тарапынан не байқауға болады
Жекеменшік мектептердегі қаржылық бұзушылықтардың белгілері кейде өте анық болады. Мектеп кассасынан тыс қолма-қол ақшамен немесе жеке карта нөміріне аударыммен оқу ақысын сұраса — бұл бірінші сигнал. Ресми шот-фактура немесе қолхат берілмесе — екінші.
Оқу жылының басында мектеп ата-аналарға қаржылық есеп беруге міндетті емес — заңда мұндай норма жоқ. Бірақ ата-аналар комитеті арқылы сұрауға болады: ақша қайда жұмсалды, жоспарлы шаралар іс жүзінде болды ма. Мектеп осыған жауап беруден жалтарса — бұл да ойландыратын белгі.
Балаңыздың оқуына тікелей қатысы бар
Бірінші қарағанда қаржылық тексеру мен баланың сабағы арасында байланыс жоқ сияқты. Шындығында — бар. Мектептегі материалдық-техникалық база, мұғалімдердің жалақысы, кітапхана, спортзал жабдығы — бәрі ақшаға байланысты. Егер жиналған оқу ақысы есепке алынбай немесе бұрыс жұмсалса, балаға уәде етілген жағдай жасалмайды.
Кейбір отбасылар жылына бірнеше миллион теңге төлеп, елдегі ең үздік білімді алады деп сенеді. Ал мектепте мұғалімдер ауысып тұрады, сынып жабдықталмайды, тіпті кейде мемлекеттік мектептегіден де нашар. Бұл жерде қаржылық ашықтық — баланың білімінің кепілі.
Жекеменшік мектепті таңдағанда не тексеру керек
Мектептің лицензиясы бар ма — мұны білім.гов.кз арқылы тексеруге болады. Мектеп оқу ақысының мөлшерін ресми шартта бекіте ме? Шарттан тыс қосымша төлемдер талап ете ме? Мектепте ата-аналар кеңесі немесе қоғамдық кеңес жұмыс жасай ма?
Бұл сұрақтар кез келген жекеменшік мектепке тіркелердің алдында берілуі тиіс. Жауап анық болмаса — ол өзі жауап.
Не болады әрі қарай
Тексеру нәтижелері мемлекеттік органдарға жіберіледі. Бұзушылық анықталған мектептерге айыппұл салынуы, лицензиясы тоқтатылуы немесе жойылуы мүмкін. Ата-аналар үшін бұл — мектепті кенеттен ауыстыруға мәжбүр болу деген сөз. Оқу жылы ортасында мектеп жабылса, баланың бейімделу процесі, үлгерімі, психологиялық жайлылығы зардап шегеді.
Сондықтан жекеменшік мектепті тек беделіне немесе жарнамасына қарап емес, нақты деректерге қарап таңдаған жөн. 13 миллиард теңге — бұл тек бухгалтерлік мәселе емес, бұл сіздің балаңыздың оқу сапасы туралы сұрақ.
