Балқаш — Қазақстанның ең үлкен көлі, дүние жүзіндегі бірегей су қоймаларының бірі. Батыс жағы тұщы су, шығыс жағы тұзды — мұндай екі жүзді табиғат жер бетінде өте сирек кездеседі. Жазда мыңдаған отбасы осында демалуға келеді: балалар суда шомылады, ата-аналар демалады, мангал жағылады.
Дәл осы демалыс картинасының артында бір жайсыз шындық жасырынады. Биыл Балқашқа барған қазақстандық сол жерде көргенін желіде бөлісті: көлдің сұлулығына таң қалған, бірақ адамдардың жағада қалдырған қоқысынан, табиғатқа немқұрайлы қарауынан қатты ренжіген. Бұл жеке бір адамның шағымы ғана емес — жыл сайын қайталанатын, жыл сайын назардан тыс қалатын мәселе.
Кіші мәселе — үлкен сурет
Қоқыс тастаудың өзі проблема деп айтқанда ешкім қарсы болмайды. Бірақ іс жүзінде — тастайды. Сабырмен айтсақ: бұл адамдардың жамандығынан емес, ойланбайтындығынан туады. Жиналып кеткен соң ғана байқайсың — жанындағы жерде пластик бөтелке, целлофан, бір рет қолданылған ыдыс-аяқ жатыр.
Балалары бар отбасылар үшін бұл — тәрбиенің нақты сынағы. Мектепте «табиғатты қорғаңдар» деп оқиды, ал демалыста сол табиғаттың жағасына қоқыс тастап кетеді. Балалар мұны көреді. Есінде сақтайды. Ата-ананың іс-қимылы сабақтан күшті.
Балаңызбен табиғатқа бару — сабақ ретінде
Балқашқа немесе кез келген табиғат орнына апарар алдында балаңызбен бір қысқа әңгіме жүргізіп көріңіз. Бұл дәріс емес — жай сұрақ: «Біз кеткен соң бұл жер қандай болуы керек?» Кішкентай балалар таң қалатындай шынайы жауап береді.
Практикалық жағынан: үйден үлкен қап алып шығыңыз — тек өз қоқысыңызға ғана емес, жанынан тапқанға да. Бұл баланың «мен де жасай аламын» деген сезімін оятады. Жасөспірімдерге бұл ашық сұрақ ретінде жұмыс істейді: экологиялық жауапкершілік деген не, кім үшін, не үшін?
Жалпы демалыс кезінде балаға ең жақсы тәрбие беретін нәрсе — ата-ананың өзі. Сіз қоқысты дұрыс тастасаңыз, бала оны бейсаналы түрде есіне сақтайды. Ал жан-жағынан «бәрі солай» деп ақталсаңыз — бала да солай ақталуды үйренеді.
Балқаш неге маңызды — балаға айтуға болатын нәрсе
Балқаш — тек демалыс орны емес. Бұл Қазақстанның экологиялық жадысы. Аралдың тағдырын еске алсаңыз — бір кезде үлкен теңіз болған, ал бүгін картадан жойылып бара жатқан су қоймасы — Балқашқа да ұқсас қауіп төніп тұр деген алаңдаушылық ғалымдар арасында жоқ емес.
Бұл туралы балаңызбен сөйлесуден ұялмаңыз. «Неге табиғатты қорғау керек?» деген сұрақ — философиялық емес, өте нақты. Балқаш жойылса, бұл аймақтың климаты өзгереді, адамдардың тіршілігі өзгереді. Бала бұны түсінетін жаста.
Демалыстан оралғанда
Демалыстан кейін балаңызбен не байқағандарыңызды талқылаңыз. Жақсы нәрсені де, жаман нәрсені де. «Мен нені ұнатпадым» деп айтуға мүмкіндік беріңіз — бұл сын тұрғысынан ойлаудың алғашқы қадамы.
Ал егер баланыз осы жазда Балқашқа немесе басқа табиғат аймағына барса және сол жерде қоқыс жинаса — мадақтаңыз. Шынымен. Бұл кішкентай іс-қимыл, бірақ өзіне деген жауапкершілік сезімінің үлкен белгісі.
