Қазақстанда Бірыңғай жинақтаушы зейнетақы қоры (БЖЗҚ) жинақтарды мерзімінен бұрын алуға қойылған шектерді жүйелі түрде қайта қарап отырады. Соңғы өзгерістерден кейін белгілі бір жас пен жинақ мөлшеріне жеткен адамдар өз ақшаларының бір бөлігін — кейде бірнеше миллион теңгені — тікелей қолына алуға немесе белгілі мақсаттарға жұмсауға хақылы болды.
Шег дегеніміз не және неліктен ол маңызды
БЖЗҚ-дағы барлық жинақты бірден алып кету мүмкін емес — заң бойынша зейнеткерлікке жеткілікті «бастапқы қор» болуы тиіс. Дәл осы «жеткілікті» деп есептелетін сома — шег. Шегіңіздегі жинақ осы соманы асып кетсе, артық бөлігін алуға рұқсат берілген.
Шегтер жас пен жынысқа байланысты есептеледі: зейнеткерлікке дейін қанша жыл қалғанына, болашақ зейнетақы мөлшеріне негізделеді. Мемлекет бұл шекті кезеңді-кезеңді арттырып отырады — демек, «артық» деп есептелетін сома өзгеруі мүмкін.
Кім ала алады?
Жинақтарын мерзімінен бұрын алуға негізінен үш санаттағы адам үміт арта алады. Біріншіден — жинақтары белгіленген шегтен асып кеткендер: яғни зейнеткерлікке «қажетті» соманы қамтамасыз еткеннен кейін артығы бар адамдар. Екіншіден — тұрғын үй сатып алу немесе ипотека өтеу мақсатында жинақтарды жұмсауға рұқсат алғандар. Үшіншіден — белгілі аурулардың тізіміне кіретін науқастар мен олардың отбасы мүшелері.
Шегтерді қайта қарау нәтижесінде бұрын «артықтары жоқ» деп есептелген адамдар енді белгілі бір соманы ала алатын болды. Нақты сан — жеке есептеуге байланысты, бірақ кейбір жағдайларда бұл 1–5 миллион теңге және одан да жоғары сомаларға жетуі мүмкін.
Білім беруге жұмсауға бола ма?
Заң БЖЗҚ жинақтарын баланың оқуына жұмсауға рұқсат береді — бұл мүмкіндік бірнеше жыл бұрын енгізілген. Қазақстандық жоғары оқу орындарында оқуға, сондай-ақ кейбір шет елдік университеттерде оқуға ақы төлеу үшін жинақтың белгілі бір бөлігін алуға болады.
Бұл — ата-аналарға аса маңызды мүмкіндік. Егер балаңыз ЖОО-ға грантсыз түссе немесе контракт бағасы жоғары болса, БЖЗҚ жинақтары шынайы қаржылық «жастық» бола алады. Рәсімдеу үшін ЖОО-мен жасалған шарт пен белгіленген құжаттар пакеті қажет.
Қайдан білуге болады: өз жинағым шегтен асты ма?
Ең қарапайым жол — БЖЗҚ-ның ресми сайтына (enpf.kz) кіріп, жеке кабинетте «шег есептеуін» тексеру. Сондай-ақ eGov порталы арқылы немесе тікелей БЖЗҚ филиалына барып, өтініш бере аласыз.
Маңызды нюанс: шег есебі автоматты түрде жүргізіледі, бірақ қайта қараудан кейін кейбір адамдарға жеке хабарлама жіберілмейді. Демек, бастамашылық өзіңізден болуы тиіс — тексеріп отырыңыз.
Ата-аналарға не істеу керек
Егер балаңыз жақын жылдары ЖОО-ға түспекші болса, қазірден БЖЗҚ жинағыңызды тексеріп қойыңыз. Шегтің жаңа мөлшері жарияланған сәтте жинағыңыз артық болса — бұл ақшаны оқуға жұмсауға өтінім беруге болады.
Тағы бір практикалық кеңес: БЖЗҚ-дан ақша алу процесі тез болмайды, орта есеппен бірнеше апта кетеді. Сондықтан ЖОО кіру алдында кемінде 2–3 ай бұрын рәсімдеуді бастаған дұрыс.
БЖЗҚ жинақтары — бұл зейнеткерлік ақша ғана емес. Дұрыс пайдаланған жағдайда ол балаңыздың дипломы үшін де жұмыс істей алады.
