Мемлекеттік рәміздер туралы заңнама Қазақстанда баяғыдан бар. Бірақ туды күнделікті өмірде қалай ұстау керек, оған не жасауға болады немесе болмайды деген нақты ережелер жиі назардан тыс қалады. Бұл ережелерді білмеу, өкінішке қарай, жауапкершіліктен босатпайды.
Мектеп мерекелері — 1 қыркүйек, Тәуелсіздік күні, Наурыз — дәл сол сәттер, когда балалар туды жиі қолына алады. Дұрыс не бұрыс деп ешкім түсіндірмесе, қате мінез-құлық бейсаналықтан туындайды.
Туды не үшін пайдалануға болады
Мемлекеттік ту — ресми мекемелер мен мемлекеттік салтанатты іс-шаралардың міндетті атрибуты. Оны мемлекеттік мерекелерде, ресми рәсімдерде, спорттық жарыстарда — дұрыс форматта — пайдалануға болады.
Мектеп жиналыстарында, конференцияларда, мерекелік линейкаларда туды орнатуға немесе ұстауға рұқсат — бірақ бұл дегені оны ыстап жүру немесе ойнатқы ретінде қолдану деген сөз емес. Заңда ту мемлекеттің белгісі ретінде қаралады, яғни оған деген қарым-қатынас тиісінше болуы тиіс.
Нені істеуге болмайды — нақтырақ
Туды жерге тигізуге, ластауға, жыртуға, кесуге болмайды. Оны жарнамалық немесе сауда мақсатында пайдалану тыйым салынған. Туды бұрмалап, сөз жазу немесе өзгерту — заң бойынша мемлекеттік рәміздерді қорлау деп бағаланады.
Туды жерге немесе жерге жақын орналастыруға болмайды. Ол жоғарыда — тіректе, мачтада немесе арнайы стендте болуы тиіс. Шатасқан немесе бүктелген күйде, жыртылған немесе ескірген туды іліп қою да ережені бұзу болып есептеледі.
Жеке адамдар тудың кішкентай нұсқасын — миниатюра ту немесе суретін — патриоттық мақсатта қолдана алады, бірақ оны да жерге тастауға, ластауға немесе кемсітетін контексте пайдалануға болмайды.
Жауапкершілік: жай ескерту емес
Мемлекеттік рәміздерді қорлау Қазақстанда Қылмыстық кодекспен де, Әкімшілік кодекспен де реттеледі. Бұл — жай айыппұл ғана емес, кейбір жағдайларда қылмыстық жауапкершілік мәселесі.
Бала мектепте туды дұрыс ұстамады деп тікелей сотқа тартылмайды — бірақ ата-ана осы ережені балаға түсіндірмесе, ересек жаста болашақта жасалған қате ауыр зардапқа әкелуі мүмкін.
Баламен қалай сөйлесуге болады
Туды тек «сурет үшін» ұстамайды. Бұл мемлекеттің белгісі — оны ұстаған адам белгілі бір жауапкершілікті мойнына алады. Осыны балаға қарапайым тілмен түсіндіру — ата-ананың парызы.
Мектеп мерекесіне дайындалып жатсаңыз, алдын ала сұраңыз: ту кімде болады, мерекеден кейін ол қайда кетеді? Жерге тасталмайды ма, дұрыс сақталады ма? Бұл ұсақ сияқты, бірақ зор мән-маңызы бар сәттер.
Ата-ана не білуі керек
Мемлекеттік рәміздерді пайдалану тәртібі «Мемлекеттік рәміздер туралы» Қазақстан Республикасының Конституциялық заңымен реттеледі. Ол ашық қолжетімді — gov.kz немесе adilet.zan.kz сайттарынан табуға болады.
Ең маңыздысы: туды ту ретінде ұстаңыз. Ойнатқы, декор немесе «бэкграунд үшін» затқа айналдырмаңыз. Баланың бұны білуі — болашақта мектепте, жұмыста немесе қоғамдық іс-шарада болатын жағдайда оған дұрыс таңдау жасауға көмектеседі.
