Қазақстанда кез келген мектеп мемлекеттік қаражатқа бірдеңе сатып алғысы келсе, ол міндетті түрде мемлекеттік сатып алу порталы — goszakup.gov.kz арқылы өтуі тиіс. Бұл ашықтық принципі: кім, қанша, нені сатып алғысы келетінін бүкіл ел көреді. Теория жүзінде бұл коррупцияның алдын алады. Тәжірибеде — барлығы мектептің тендерді қаншалықты дұрыс жазғанына байланысты.
Мектеп не сатып ала алады?
Мектептік тендерлердің тақырыбы өте кең. Жиһаз, компьютерлер, спорттық жабдық, асхана үшін өнімдер, тазалық құралдары, күзет қызметтері, интернет, жөндеу жұмыстары — бұлардың бәрі мемлекеттік сатып алу арқылы жүреді. Яғни, егер сіздің балаңыздың сыныбында жаңа парталар пайда болса немесе мектеп асханасы мердігерін ауыстырса — бұл тендердің нәтижесі.
Кейде тендерлер өте ұсақ болады: бірнеше мың теңгеге қағаз немесе бояу. Кейде — миллиондық жөндеу жұмыстары. Екі жағдайда да рәсім бірдей: ашық конкурс, өтінімдер, баға бойынша немесе сапа бойынша іріктеу.
Бұл ата-аналарға қатысты ма?
Тікелей — иә. Мектептегі тамақтану сапасы, сыныптың жылуы, компьютерлік кабинеттің жұмыс жағдайы — осының бәрі осы тендерлердің нәтижесінде пайда болады немесе болмайды. Егер мектеп тендерді нашар жазса, арзан бірақ сапасыз жеткізушіні таңдаса — балалар оны бірінші сезінеді.
Ата-аналар комитеті заңды түрде мектептің мемлекеттік сатып алуларын бақылай алады. goszakup.gov.kz сайтына кіріп, мектептің атын немесе БСН нөмірін тердеу — бұл жасырын білім емес, ашық мәліметтер. Егер сіз асхана мердігеріне немесе жабдық сапасына алаңдасаңыз, тендер шартын оқу — ең нақты бастапқы нүкте.
Ашықтық жұмыс істейді ме?
Мемлекеттік сатып алу жүйесі Қазақстанда жыл сайын жетіліп отыр. Соңғы жылдары электрондық аукциондар мен баға ұсыныстары кеңейді, яғни мектеп басшысының «таныс мердігерін» таңдауы қиындады. Бірақ жүйе мінсіз емес: техникалық сипаттамаларды жасанды «тарылту» арқылы нақты жеткізушіге жол ашу тәжірибесі кейде кездеседі.
Сондықтан ата-аналар комитетінің белсенді болуы маңызды. Тендер жеңімпазы жарияланғаннан кейін де шарт ашық: кім жеңді, қанша ақшаға, қандай мерзімде орындайды — мұның бәрін портал арқылы тексеруге болады.
Ата-аналарға не істеу керек?
Ең қарапайым қадам — өз мектебіңіздің атын мемлекеттік сатып алу порталында іздеу. Бұл он минутты алады. Егер бір нәрсе күдік тудырса — мектеп директорына немесе қала білім басқармасына жазбаша сұраныс жіберуге толық құқығыңыз бар.
Ата-аналар комитеті бар болса, тендер мәселелерін күн тәртібіне қосу орынды. Мектеп бюджеті — бұл сіздің салықтарыңыз. Оны қалай жұмсалатынын білу — бұл қадағалау, ал надандық емес.
