Не болды?
Нұрай Серікбай — бұрынғы мектеп оқушысы, құрбысымен бірге өлім жазасына кесілген. Оқиғаға байланысты желіде жүрген пікірлердің бірі полицияға жеткен. Автор «72 қанішер жарақат салар едім» деп жазған. Бұл сөздер анонимдік тұрғыдан жазылғанымен, заңгерлер мұны қылмысқа шақыру немесе қорқыту ретінде қарастыруы мүмкін.
Полиция қазір бұл пікірдің авторын анықтап жатыр. Егер ол кәмелетке толмаған болса, оның ата-анасы жауапкершілікке тартылуы ықтимал.
Балаңызға қатысты қандай қауіп бар?
Бұл жағдай көрсетеді: әлеуметтік желідегі әрбір сөз, тіпті «әзіл» ретінде айтылған пікір де заңдық салдарға әкелуі мүмкін. Балалар көбінесе эмоцияға ерік беріп, өздерінің жазғандарының қаншалықты қауіпті екенін түсінбейді.
Қазақстан заңнамасына сәйкес, зорлық-зомбылыққа шақыру, қорқыту, адамның ар-намысын қорлау — әкімшілік немесе қылмыстық жауапкершілікке әкеледі. Тіпті егер автор кәмелетке толмаған болса да, бұл оны жауапкершіліктен босатпайды.
Ата-аналар не істеуі керек?
Біріншіден, балаңызбен әлеуметтік желідегі әдеп туралы сөйлесіңіз. Оған түсіндіріңіз: цифрлық ізді өшіру мүмкін емес, тіпті жойылған жазбаларды полиция қалпына келтіре алады.
Екіншіден, балаңыздың жеке парақшасын бақылау — жеке өмірге араласу емес, қауіпсіздік шарасы. Кейбір ата-аналар баласының достарын, жазылымдарын, тіпті жеке хаттарын тексеріп отырады. Бұл сенімсіздік емес — бұл қамқорлық.
Үшіншіден, егер сіз балаңыздың немесе басқа балалардың өміріне қауіп төндіретін пікірді көрсеңіз, оны скриншоттап, полицияға хабарлаңыз. Әрбір дабыл — ықтимал трагедияның алдын алу.
Мектептер мен қоғамның рөлі
Мектептерде цифрлық сауаттылық сабақтары жиі өткізіледі, бірақ олар көбінесе формальды. Балаларға әлеуметтік желідегі жауапкершілік туралы нақты мысалдармен түсіндіру керек — осы оқиға сияқты.
Қоғамда да үлкен сұрақ: желідегі анонимдік адамдарды қорқытуға, зорлықшыл сөздер жазуға мүмкіндік бере ме? Полицияның бұл пікірге назар аударуы — маңызды прецедент, бұл анонимдік те жауапкершіліктен қашып құтыла алмайтынын көрсетеді.
