Қытай үкіметі елдің барлық деңгейіндегі мектептерде — бастауыш, орта және жоғары — жасанды интеллект пәнін енгізу туралы шешім қабылдады. Бұл Си Цзиньпиннің технологиялық жетекшілік стратегиясының бір бөлігі. Bloomberg агенттігінің хабарлауынша, жаңа саясат Қытайды ЖИ саласындағы жаһандық бәсекеде АҚШ-пен тең дәрежеде ұстауға, тіпті алда жүруге бағытталған.
Балаларды роботтармен жұмыс жасауға, алгоритмдерді түсінуге және деректермен ойлауға үйрету — бұл ендігі жерде Қытайда артықшылық емес, базалық дағды санатына кірді. Тоғызыншы сынып оқушысы да, бірінші сынып баласы да осы жүйеге ене бастайды.
Неге бұл маңызды — тек Қытай үшін ғана емес
Халықаралық білім беру трендтерін бақылайтын сарапшылар Қытайдың бұл қадамын жеке ел шешімі ретінде ғана қарамайды. Бір ірі экономика мемлекеттік деңгейде ЖИ-ді мектеп бағдарламасына енгізгенде, қалған елдер де осы бағытқа қарай ойлана бастайды — бәсекелік қысым жұмыс істейді.
Еңбек нарығы өзгеруде. Бүгін он жасар бала болашақта кіретін кәсіби кеңістік — бухгалтерлік, заңгерлік, дәрігерлік, тіпті журналистік — жасанды интеллектпен бірге жұмыс жасауды болжайды. Бұл дағдыны ерте меңгерген тұлға жеңіске жетеді. Кеш бастаған — жетіп алуға мәжбүр болады.
Қытайдың бұл шешімі Оңтүстік Корея, Сингапур, Финляндия сияқты елдердің ЖИ білімін мектепке енгізу тәжірибесімен үндесіп жатыр. Айырмашылығы — масштаб. 1,4 миллиард халықтың мектеп жүйесін бір бағытқа бұру — жаһандық білім кеңістігіне әсерін тигізетін оқиға.
Қазақстанда жағдай қалай?
Қазақстанда информатика пәні мектепте бар, ал жекелеген мектептерде робототехника немесе программалау үйірмелері ұйымдастырылады. Алайда жасанды интеллект — жүйелі пән ретінде емес, оқушылардың өз қызығушылығына немесе ата-ананың табысқалылығына байланысты нәрсе болып қала береді.
Ірі қалалардағы жекеменшік мектептерде STEM бағыттары дамып келеді. Бірақ Шымкенттің шетіндегі немесе Солтүстік Қазақстандағы ауылдық мектептің оқушысы үшін ЖИ — әлі де алыс ұғым. Бұл теңсіздік ертең еңбек нарығына шыққанда айқын байқалады.
Ата-аналар мектептен күтпей де бір нәрсе жасай алады: балаларына онлайн курстар, жазғы технологиялық лагерьлер немесе Khan Academy, Scratch, Code.org сияқты тегін платформаларды ұсыну. Бұл — жүйенің олқылығын отбасы деңгейінде толтыру.
Балаңызға не берген дұрыс — курс па, әлде ойлау дағдысы ма?
ЖИ-ді «үйрену» — бұл Python кодын жаттау емес. Маңыздысы — деректерге сыни қарау, алгоритмдік ойлау, нәтижені талдай білу. Бұл дағдыларды математикада, физикада, тіпті тарих пәнінде де дамытуға болады — егер оқыту сапалы болса.
Сондықтан ата-ана үшін бірінші сұрақ — баламның мектебі оны қалай ойлауға үйретеді? Жасанды интеллект пәнінің атауы бар болу жеткіліксіз. Нақты жобалар, шынайы есептер, өз бетінше шешім іздеу — міне, нәтиже беретін оқыту осы.
Қытайдың тәжірибесі сәтті болса, ол бізге де бағдар береді. Егер сәтсіз шықса — сол кемшіліктерден де үйренетін нәрсе бар. Білім беру саясатындағы ірі эксперименттер ешқашан бос өтпейді.
Бұл — ұзақ ойын
Бүгін Қытай барлық мектепте ЖИ пәнін ашып жатыр. Ертең осы оқушылар университетке, одан кейін еңбек нарығына шығады — жасанды интеллектпен жұмыс жасауды мектептен білетін буын ретінде. Бәсекелес ел осындай буынды тәрбиелеп жатқанда, жай бақылаушы болу — де-факто артта қалу.
Ата-аналардың ең қуатты қадамы — баланы болашаққа дайындау үшін бүгін не бар екенін нақты бағалап, жетіспейтін нәрсені өз мүмкіндіктері шегінде іздестіру. Мектеп күтуге болады. Уақыт — жоқ.
