Бүкіл әлемде ұқсас жағдайлар бар: адам жақын адамынан айырылып, бірнеше күн жұмысқа шыға алмайды. Бірақ әр елде мұндай мүмкіндік әртүрлі реттеледі. Қазақстанда бұл мәселе Еңбек кодексінің 99-бабында нақты қарастырылған. Осы бапқа сәйкес, қызметкерге жақын туысы қайтыс болғанда (бұған ата-анасы, балалары, асырап алушылар, туған аға-інілері мен апа-қарындастары, атасы мен әжесі кіреді) еңбек демалысының негізгі түріне қосымша ретінде бес күнтізбелік күн ақылы демалыс беріледі. Бұл демалыс жыл сайынғы ақылы еңбек демалысымен бірге немесе одан бөлек берілуі мүмкін.
Маңыздысы — атасы мен әжесі де тізімге енеді. Яғни, жоғарыдағы мысалдағы адам (дедушкасы қайтыс болған) заң бойынша жұмысқа шықпауға хақылы. Бірақ бұл бес күн тек тиісті құжаттармен расталған жағдайда ғана беріледі. Әдетте, жұмыс беруші қайтыс болу туралы куәліктің көшірмесін сұрайды.
Сонымен қатар, бұл бес күн ақылы, яғни қызметкердің орташа жалақысы сақталады. Егер адам бұл күндерді пайдаланбаса, олар кейінге ауыстырылмайды, себебі бұл әлеуметтік кепілдік, ал демалыс түрі емес.
Балаңызға не үйретуіміз керек?
Бұл жағдай ересектерге ғана емес, мектеп оқушыларына да қатысты. Балаңыз жасөспірім кезінен өз құқығын білуі маңызды. Егер ол алдағы уақытта еңбек ететін болса, онда мұндай жағдайда не істеу керектігін алдын ала білгені жөн.
Ең алдымен, жұмыс берушіге жағдайды дереу хабарлау керек. Телефонмен немесе мессенджер арқылы хабарласып, өлім туралы куәлік алынған соң оны ұсынатынын айту керек. Рәсімдеу үшін әдетте өтініш жазу қажет. Жұмыс берушінің бес күндік демалыс беруден бас тартуы заңсыз болып саналады.
Балаларға еңбек құқықтары туралы түсінік беру — олардың болашақта сенімді болуына көмектеседі. Құқықтық сауаттылық — бұл кез келген ата-ана бере алатын баға жетпес сыйлық.
Заңдағы кейбір нюанстар
Егер сіз жұмыс беруші болсаңыз, онда заңның бұл нормасын білу маңызды. Бес күндік демалысты ұсынбау — еңбек заңнамасын бұзу болып табылады. Бірақ бұл тек қағаз жүзінде. Іс жүзінде кейбір жұмыс берушілер мұны елемейді, сондықтан қызметкерлерге өз құқықтарын еске салу қажет.
Тағы бір маңызды жайт: бұл демалыс тек туыстық дәрежесіне байланысты беріледі. Егер қайтыс болған адам жақын туыс болмаса (мысалы, немере ағасы), онда бұл норма қолданылмайды. Бірақ кейбір ұжымдық шарттарда бұл тізім кеңейтілуі мүмкін. Сондықтан өз келісімшартыңызды тексерген жөн.
Балалар мен ересектердің психологиялық аспектісі
Қайғылы жағдайда адамның көбінесе заңды ойлауға уақыты болмайды. Бірақ дәл осындай сәтте құқықтық білім маңызды рөл атқарады. Егер сіз балаңызға бұл нормаларды түсіндірсеңіз, ол өзі қиын күндерді бастан өткергенде, өзін қорғансыз сезінбейді.
Ата-аналарға арналған кеңес: балаңызбен еңбек кодексінің негізгі ережелері туралы сөйлесіңіз. Бұл міндетті түрде заңгерге айналдыру үшін емес, оның болашақта өз құқығын білуі үшін маңызды.
