Қазақстан Республикасының Есеп комитеті «Комфортты мектеп» бағдарламасы бойынша жүргізілген тексеру нәтижелерін жариялады. Тексерушілер стандартты жобамен, яғни бірдей сызбамен салынатын мектептердің бағасы өңірден өңірге дейін ешқандай логикалық негізсіз елеулі айырмашылықпен ерекшеленетінін анықтады. Батыс Қазақстан облысы мен Шығыс Қазақстан облысындағы мектептердің арасындағы айырма — 1,7 миллиард теңге.
Бірдей жоба — неге бағасы басқаша?
«Комфортты мектеп» бағдарламасының мәні дәл сол — типтік жобалар бойынша жаппай, стандартталған, болжамды бағамен мектептер салу. Теорияда бір облыстан екіншісіне дейін шығын көп өзгермеуі тиіс: сызбалар бірдей, материалдар бірдей, технология бірдей. Тасымалдау, жергілікті жұмыс күшінің ақысы сияқты факторлар белгілі бір айырмашылықты туғызуы мүмкін, бірақ 1,7 миллиард теңге — бұл логистикамен түсіндіруге болмайтын сома.
Есеп комитетінің тексеруі нақты не тапқанын ресми дерек толық ашпайды. Дегенмен мұндай алшақтықтар, әдетте, бірнеше себептен туындайды: жергілікті мердігерлермен жасалған шарт бағасының негізсіз көтерілуі, техникалық тапсырмалардағы қосымша шығыстар, немесе бюджет қаражатын бөлудегі бақылау олқылықтары. Кез келген нұсқа — мектеп бюджетіне бөлінген қаражат мақсатына жетпеді деген сөз.
Бағдарлама не уәде еткен еді?
«Комфортты мектеп» — Қазақстандағы мектеп инфрақұрылымын жаңғыртуға арналған ірі мемлекеттік бағдарлама. Мақсат: ескірген, апаттық жағдайдағы мектеп ғимараттарын ауыстыру, үш ауысымда оқуды жою, балаларға заманауи, қауіпсіз және жайлы оқу ортасын беру. Бағдарлама бойынша жүздеген мектеп салынуы жоспарланған.
Ата-аналар бұл бағдарламаны — балаларының нашар жарықтандырылған, тар, ескі партаның арасына сыймаған сыныптардан жаңа ғимаратқа көшуі ретінде қабылдады. Олардың күтуі орынды болатын.
Ақша кетсе — мектеп не жоғалтады?
Бюджеттің тиімсіз жұмсалуы тікелей балаға соқпайтын сияқты көрінуі мүмкін. Шын мәнінде — соқады. Егер мектеп құрылысына бөлінген ақша негізсіз «артық» жұмсалса, онда бюджеттің басқа бабы қысқарады: спортзал жабдығы, кітапхана, ас үй немесе цифрлық техника жоспарланғаннан аз болады. Немесе жаңа мектеп жоспарланғаннан кешіктіріледі — ал бұл мыңдаған бала тағы бір жыл үш ауысымда оқиды деген сөз.
Бір мектептегі 1,7 миллиард теңге — бұл жабдықталған ондаған сынып бөлмесінің, жүздеген компьютердің немесе бірнеше жыл бойы мектеп кітапханасын толықтырудың бағасы. Бұл соманы перспективада ұстасаңыз — шот мүлдем басқаша оқылады.
Ата-аналар не істей алады?
Бюджет бақылауы — тек аудиторлардың ісі деп санамаған дұрыс. Қазақстанда мектеп қамқоршылық кеңестері ресми өкілеттікке ие: олар мектепке бөлінген қаражаттың жұмсалу есебімен танысуға, сұрақ қоюға және облыстық білім басқармасына жолдауға құқылы. Бұл механизм жұмыс істемейді, өйткені ата-аналардың көпшілігі мұндай мүмкіндіктің бар екенін білмейді немесе пайдалануға тырыспайды.
Егер сіздің балаңыздың мектебі жаңа ғимаратты күтіп отырса немесе «Комфортты мектеп» бағдарламасы аясында салынуда болса — мектеп қамқоршылық кеңесіне кіріп, жоба туралы ақпаратты сұраңыз. Бұл — сіздің құқығыңыз, тілек емес.
Бұл жеке оқиға ма, әлде үлгі ме?
Есеп комитетінің тексерулері жыл сайын ұқсас ауытқуларды жариялайды. Мектеп инфрақұрылымы саласында — бұл жаңалық емес. Маңыздысы басқа: бұл жолы айырма ерекше үлкен, ал типтік жоба болғандықтан — салыстыру өте оңай. Бас тартуға болмайтын дәлел.
Тексеру нәтижелері бойынша тиісті шаралардың қолданылатындығы — болатын-болмайтыны — жауапкершілік жүйесінің қаншалықты жұмыс істейтінін көрсетеді. Ата-аналар оны бақылауды тоқтатпауы тиіс.
