Қазақстан парламентінің жоғарғы палатасы — Сенат — өз тарихындағы соңғы отырысын өткізді. Бұл ресми түрде жоғарғы заң шығарушы органның жұмысын аяқтауын білдіреді. Елде конституциялық реформалар аясында парламент жүйесі жаңартылуда.
Сенат 1995 жылы Қазақстан Конституциясына сәйкес құрылған болатын. Отыз жылдан астам уақыт бойы ол заңнамалық процестің маңызды бөлігі болды: Мәжіліс қабылдаған заңдарды қарап, бекітетін немесе кері қайтаратын палата ретінде жұмыс істеді. Енді бұл формат өзгереді.
Не өзгереді және неліктен бұл маңызды
Парламент реформасы — бұл тек сайлау немесе мандат мәселесі емес. Заң шығарушы органның қайта құрылуы елдегі барлық заңдар мен нормативтік актілерге тікелей қатысты. Оқу жүйесін реттейтін заңдар, ЖОО-ға түсу тәртібі, грант бөлу ережелері — бәрі де парламент арқылы өтеді.
Сенаттың таратылуы мен жаңа құрылымға көшу кезеңінде бірқатар заң жобаларының қаралу мерзімі ұзаруы немесе кейінге шегерілуі мүмкін. Білім саласындағы кез келген жаңа бастама — мектеп бағдарламасының өзгеруі, ЕНТ форматына қатысты түзетулер, жоғары оқу орындарының мәртебесі — енді жаңа парламенттік форматта қаралатын болады.
Ата-аналарға не білу керек
Тікелей және дереу әсер аз. Бүгінгі таңда ЕНТ кестесі, грант конкурсы және ЖОО-ға қабылдау ережелері өзгерген жоқ. Алайда орта мерзімді перспективада — яғни алдағы бір-екі жылда — білім заңнамасына қатысты жаңа талқылаулар жаңа парламент форматында жүргізіледі.
Реформалар кезеңінде ата-аналарға ресми ақпарат көздерін — Білім және ғылым министрлігі, «Ұлттық тестілеу орталығы» — бақылап отыру пайдалы болады. Саяси өзгерістер кейде заңнамалық өзгерістерді жеделдетіп жібереді, сондықтан оқу жылының аяғында жарияланатын нормативтік жаңалықтарға назар аударған жөн.
Тарих сабақтарына тікелей дерек
10–11 сынып оқушылары үшін бұл — тірі тарих. Қазақстанның конституциялық дамуын зерделейтін мектеп бағдарламасында жоғарғы палатаның рөлі қарастырылады. Бүгінгі оқиға — жоғарғы буынның таратылуы — тек жаңалық емес, сабақтастықтың іс жүзіндегі мысалы.
Қоғамтану, тарих немесе құқық негіздері сабақтарында мұғалімдер бұл оқиғаны талқылауы ықтимал. Баланы бұл туралы үйде де сөйлесуге шақырыңыз: «Сенат не үшін болды?», «Жаңа формат қалай жұмыс істейді?» — бұл сұрақтар ойлауды дамытады, жауаптарды іздеуге үйретеді.
Нені күту керек
Сенаттың орнына келетін жаңа конституциялық орган немесе өзгертілген парламент форматы туралы ресми мәліметтер жарияланған соң, білімге тікелей қатысты заңнамалық өзгерістер айқынырақ болады. Әзірге — бақылау режімі.
Өзгеріс болғанда, ол ең алдымен жоғары оқу орындарының мемлекеттік тапсырыс көлемінде, грант санында немесе оқыту тілі саясатында байқалуы мүмкін. Бұлар — парламент деңгейінде бекітілетін параметрлер.
