AFT — АҚШ-тағы ең ірі педагогтар одақтарының бірі, 1,7 миллионнан астам мүшесі бар. Олар бірнеше жылдан бері мектептегі гаджет мәселесін зерттеп, енді нақты ұстаным ұсынды: сабақ уақытында оқушының алдында экран болмауы керек. Негізгі аргументтері — назар бытыраңқылығы, оқу сапасының төмендеуі және балалардың бір-бірімен тірі байланысының үзілуі.
Неге мұғалімдер шыдамады
Өткен он жылда АҚШ мектептерінде «технологияны сыныпқа ал» деген толқын болды. Планшет, ноутбук, смарт-тақта — бәрі «болашақтың білімі» деп дәріптелді. Нәтижесін енді мұғалімдер өздері айтып отыр: балалар TikTok пен мессенджер арасында оқуды жоғалтып алды.
AFT мұғалімдерінің айтуынша, ең ауыр зардап — жасөспірімдер арасындағы психологиялық хал. Үнемі телефонда болатын бала алаңдаған, мазасыз және нашар ұйықтайды. Мектеп психологтары да осыны растайды. Бірақ бұл мәселеде АҚШ-тың өзі де бір пікірге келе алмай келеді: бір штат телефонға тыйым салса, екіншісі «оқушының құқығы» деп қарсы шығады.
Қолмен жасап, көзбен көру — ескі педагогика емес
«Devices-down, eyes-up, hands-on» — бұл үш сөз артында нақты педагогикалық философия жатыр. Тірі тәжірибе — зертхана, шеберхана, топтық жұмыс, пікірталас — баланың миын экраннан басқаша дамытады. Қолмен жасаған нәрсені бала ұмытпайды. Экранда оқыған нәрсені — жиі ұмытады.
Бұл жаңалық емес, нейропсихология бұрыннан айтып келеді. Жаңалығы — мұғалімдер одағының бұл шындықты ресми саясат ретінде мойындауы. АҚШ-та мектептерге арнайы «телефон қалталары» (pouches) сатылады, оқушы кіргенде телефонын сонда салады. Сабақ бітті — алады. Қарапайым, бірақ жұмыс істейді деп хабарлайды пилоттық мектептер.
Қазақстан мектептеріндегі жағдай қандай
Бізде ресми деңгейде мектептегі смартфон мәселесі бірнеше рет көтерілді. Жекелеген мектептер өз ережелерін енгізді — кейбіреулері сабақ кезінде телефонды қолдануға тыйым салды. Бірақ жүйелі, барлық мектепке бірдей саясат жоқ. Ата-аналардың бір бөлігі «бала ауруға шалынса хабарласа алмай қалам» деп қарсы, екінші бөлігі «сабақта телефон болмасын» деп талап қояды.
Шындығында, бұл екі нәрсені бір-бірімен шатастырмау керек: байланыс мүмкіндігі және сабақ кезіндегі пайдалану. Европа мен Азияның бірқатар елінде телефонды мектепке алып кіруге болады, бірақ сабақ кезінде — тек арнайы жерде, жабулы күйде. Оқушы шыққан кезде — еркін.
Ата-аналарға: үйдегі «экран саясаты» мектептен басталмайды
Мектеп ережесін өзгерту — ұзақ процесс. Бірақ үйдегі ережені ата-ана өзі белгілей алады. Тамақ кезінде — телефонсыз. Ұйқыдан бір сағат бұрын — экрансыз. Үй тапсырмасын орындаған кезде — хабарландырулар өшірулі. Бұл шектеулер емес, гигиена.
Егер бала мектептен келгенде алғашқы 20 минутты телефонда өткізсе — бұл оның «босаңсу» уақыты болуы мүмкін, бірақ содан кейін ми іске қосылуы қиынға соғады. Зерттеулер көрсеткендей, экран алдындағы «демалыс» шаршауды азайтпайды, керісінше, назарды одан әрі бытыратады.
АҚШ мұғалімдерінің тәжірибесінен алатын ең негізгі сабақ: бала гаджетсіз де қызықты нәрсемен айналыса алады — егер сол мүмкіндікті жасасаң. Кітап, спорт, қолөнер, тірі достармен кездесу. Бұл ескірген кеңес емес, ол жай дұрыс кеңес.
Бұл тренд қайда барады
Британия 2024 жылы мемлекеттік мектептерде смартфонға ресми тыйым салды. Франция одан ертерек жасады — 2018 жылдан бастап 15 жасқа дейінгілер сабақта телефон ұстай алмайды. Австралия, Нидерланды, Финляндия — тізім ұлғайып келеді. АҚШ-та федералды шешім жоқ, бірақ штаттар мен одақтар қысым күшейтіп жатыр.
Бұл толқын Қазақстанға да жетеді. Сұрақ тек — ол жоғарыдан нұсқаумен келе ме, әлде мектептер мен ата-аналар өздері бастама жасай ма. Екінші нұсқа — жылдамырақ және тиімдірек болуы мүмкін.
