Балалар неге нысанаға айналды?
Алаяқтар әрқашан ең осал тұсты іздейді. Ересектер банк қоңырауларынан шаршап, күдікпен қарай бастады. Ал бала — телефонды алып, «оқытушыға» сенуі мүмкін. Әсіресе, егер қоңырау шалып тұрған адам ата-анасының атын, мектебін, тіпті сыныбын білсе.
Схема қарапайым: балаға қоңырау шалып, ата-анасының телефонын немесе жеке деректерін сұрайды. Бұл — алаяқтықтың бірінші қадамы, одан кейін карта деректерін ұрлау, аккаунттарға кіру немесе ата-анасына қауіп төніп тұр деп қорқыту болуы мүмкін.
Маңыздысы: бұл тек ұялы телефонға қатысты емес. Балалар бейнеқоңыраулар, мессенджерлер арқылы да осындай хабарламалар алуы мүмкін.
Ата-аналарға арналған нақты қадамдар
Бірінші кезекте — балаңызбен сөйлесіңіз. Қарапайым тілмен түсіндіріңіз: ешкім, тіпті «оқытушы» немесе «полиция» деп аталса да, телефон арқылы құпия сөз, карта нөмірі немесе SMS-код сұрауға құқығы жоқ. Егер сұраса — бұл алаяқ.
Екінші: балаңызбен «қауіпсіз сөз» келісіңіз. Егер қоңырау шалған адам осы сөзді білмесе, бала дереу телефонды қойып, сізге хабарласуы керек. Бұл — қарапайым, бірақ тиімді әдіс.
Үшінші: мектеп пен сынып жетекшісінен мұндай жағдайлар туралы сұраңыз. Кейде алаяқтар мектеп деректерін әлеуметтік желілерден немесе ашық базалардан алады. Мектептің ақпаратты қалай қорғайтынын білу артық болмайды.
Егер балаңыз қоңырауға жауап берсе не істеу керек?
Алдымен: дүрбелеңге түспеңіз. Баланың не айтқанын тыңдаңыз, оны жұбату маңызды — ол өзін кінәлі сезінбеуі керек. Содан кейін банкке хабарласып, карталарды тексеру керек, егер бала SMS-код немесе деректер берсе — дереу картаны бұғаттаңыз.
Қоңырау болған нөмірді жазып алыңыз, желіде тексеріңіз. Көбінесе мұндай нөмірлер алаяқтық туралы ескертулермен белгіленеді. Қажет болса, полицияға арыз жазуға болады.
Балаңызға ереже үйретіңіз: белгісіз нөмірден келген қоңырауға жауап берудің қажеті жоқ. Егер жауап берсе — ешқашан жеке ақпаратты айтпау керек. Үйде бұл ережені бірнеше рет қайталаған жөн, әсіресе бастауыш сынып оқушыларына.
