Педагогтар не айтты
Education Week басылымы американдық мұғалімдер мен білім беру мамандарының ЖИ-ді кәсіби даярлыққа енгізу туралы ұсыныстарын жариялады. Негізгі ой қарапайым: жасанды интеллект — бұл тек технологиялық ойыншық емес, жұмыс нарығының жаңа шындығы. Балаларды осыған дайындамасақ, олар бітіре салысымен кешеуілдеген дағдылармен шықты деген сөз.
Педагогтар ЖИ-ді сабаққа кіргізудің екі полюсін атап өтті. Бірінші — толық тыйым, «алдау» деп санау. Екінші — мүлде бақылаусыз пайдалану. Екеуі де дұрыс емес. Мамандар ортаңғы жолды ұсынады: оқушыға ЖИ-мен жұмыс істеуді үйрету, бірақ сын тұрғысынан — қай жерде аспап шалыстырады, қай жерде адамның пайымы қажет екенін ажырата алу.
Бұл дағды — сынақ жауабын ЖИ-ге жаздыру емес. Бұл нәтижені тексеру, сұрақ қою, контекстті бағалау. Яғни, сыни ойлау мен сандық сауаттылықтың жаңа деңгейі.
Неге бұл бізге де қатысты
Қазақстан бұл пікірсайыстан тыс тұрған жоқ. ЖОО-лардың бірқатары ChatGPT мен ұқсас аспаптарды пайдалануды шектейді, кейбіреулері ережені әлі жазып та бітірмеген. Мектеп деңгейінде ресми нұсқаулық жоқтың қасы. Нәтижесінде оқушылар ЖИ-ді пайдаланады — бірақ жасырын, хаотты түрде, кімнен де болса үйренбей.
Ата-аналардың көбі балаларының ChatGPT, Gemini немесе басқа аспаптарды қолданатынын біледі. Кейде мазасызданады: «Олар жай кешіруге жаздырады ғой». Кейде назар аудармайды. Ал маман педагогтардың айтуынша, дұрыс сұрақ «пайдалануға рұқсат па?» емес — «қалай пайдаланады?»
Қандай дағдылар нарықта бағаланады
Американдық педагогтар атаған дағдылар тізімі универсалды: ЖИ нәтижесін тексеру, нақты сұрақ (промпт) құра білу, ЖИ шығарған мәтіннен адамның пайымын ажырата алу, этикалық шекараны түсіну. Бұл — «болашақтың мамандықтары» тізіміне кіретін нәрсе.
Дәрігер, заңгер, журналист, маркетолог — кез келген саладағы маман ЖИ-мен жұмыс істейтін болады. Бірақ соңғы шешім, жауапкершілік, сезім — адамда қалады. Сол себепті ЖИ-ні үйренген бала бәсекеден шығып кетпейді — керісінше, алда болады.
Ата-ана не істей алады
Мектеп бұл мәселені шешпегенше, үй — жақсы бастапқы нүкте. Баламен ЖИ туралы ашық сөйлесіңіз: «Оны қалай пайдаланасың? Жауабын тексеріп пе едің?» — деген сұрақтар айыптау емес, зерттеу.
Балаңызбен бірге қарапайым тапсырма жасап көріңіз: ЖИ-ге сұрақ қойып, жауабын іздеп, дұрыстығын тексеріңіз. Бұл өзіне-өзі дидактикалық сабақ. Сонымен бірге, 10–11 сынып оқушылары үшін ЖИ дағдылары бойынша онлайн курстар — Coursera, edX, Khan Academy — тегін немесе арзан баламалар бар.
Егер баланыз жоғары мектепте немесе ЖОО-ға дайындалып жатса, ол қабылданатын мекеменің ЖИ пайдалану саясатын алдын ала білуі артық болмас. Кейбір шетелдік университеттер бұл саясатты ресми түрде жариялаған.
Бір ойландыратын нәрсе
Жасанды интеллектіні мектепке кіргізу — бұл тек «технология сабағы» туралы емес. Бұл — оқушыға «ойла, тексер, шеш» дегенді үйрету. Ескі дағды, жаңа контексте.
АҚШ педагогтарының талқысы Қазақстандағы ата-аналарға бір нәрсені ескертеді: бұл сұрақты мектептің шешуін күтпей, бүгін үйде бастауға болады. Ал баланыз дайын болса — ол кез келген жүйеге бейімделеді.
