Жасанды интеллект мектептерге кіруді бастағалы біраз уақыт болды. Тест тапсыруды автоматтандыратын платформалар, эссе тексеретін бағдарламалар, оқушының деңгейіне бейімделетін жаттығулар — технологиялар сан алуан. Алайда осы шешімдер қабылданатын отырыстарда мұғалімдердің орны бос қала береді.
Шешімді кім қабылдайды?
Мектептегі AI туралы сөз технологиялық компаниялар, мемлекеттік реттеушілер немесе мектеп әкімшіліктері арасында жүреді. Бұл адамдардың бәрі маңызды. Бірақ олардың ешқайсысы сабақта баламен жанасатын нәрсені тікелей сезінбейді: қай жерде технология оқуға шынымен көмектеседі, ал қай жерде — тек жылтыр қаптама.
Мұғалім — бірден-бір адам, оқушының AI-дан алынған жауапты өзі ойлап тапқандай беретінін байқайтын. Немесе керісінше — технология дәл сол баланың «кілтін» тапқанын көретін. Бірақ осы тәжірибе жоғарыға жетпейді.
Не үшін бұл маңызды?
Мұғалімдердің дауысы естілмесе, мектептерде AI екі бағытта ғана дамиды: не толықтай тыйым салу, не бақылаусыз еркін пайдалану. Екеуі де балаға нұқсан келтіреді. Бірінші жағдайда оқушы AI-ды жасырын қолданып, одан да нашар нәтиже алады. Екіншісінде — оны дербес ойлануды дамытпай, тек дайын жауаптарды пайдалану тәсілі ретінде игереді.
Зерттеушілер мен журналистер атап өткендей, нақ осы аралық кеңістікті — жоқ болуы мүмкін бағытты — мұғалімдер ғана толтыра алады. Олар балаларды таниды, бағдарламаның мазмұнын таниды, бір бала мен екіншісінің арасындағы айырмашылықты сезеді.
Қазақстандық сыныпқа бұл қалай тиеді?
Қазақстанда да цифрлық білім беру бағдарламалары жыл санап кеңейіп келеді. Мектептерде «Smart Mektep» секілді платформалар жұмыс істейді, ЖОО-лар мен мектептер AI-негізделген сервистерді сынақтан өткізуде. Бірақ осы процестерге қатысатын мұғалімдердің үлесі қандай — бұл сұрақ ашық қала береді.
Ата-аналар үшін бұл абстрактілі пікірталас емес. Егер мектеп AI-платформа сатып алса, ал мұғалімдер оны қалай дұрыс пайдалануды білмесе — тиімділік нөлге тең. Немесе одан да нашары: бала жүйені «айналып өтуді» үйренеді, сыни ойлауды емес.
Ата-ана не істей алады?
Мұны жеке де, класс деңгейінде де байқауға болады. Ата-аналар жиналысында немесе мектеп кеңесінде бір ғана сұрақ қойыңыз: «Мұғалімдер AI туралы шешімдерге қалай қатысады?» Бұл сұрақ — бақылау емес, қолдау. Мұғалімнің пікірі ескерілетін мектеп — ақыр соңында балаға жақсы мектеп.
Баламен де сөйлесіңіз: ол AI-ды тапсырма орындауда пайдаланады ма? Қалай? Не үшін? Жасырын немесе ашық? Бұл әңгіме оны сотқа тартпай, оның мотивациясын түсінуге мүмкіндік береді. AI — ол жай ғана жауап беретін қара жәшік емес, оны қалай пайдаланатынын баламен бірге анықтауға болады.
Мұғалімнің орны — аудиторияда ғана емес
Технологияны білімге бейімдеу — педагогикалық мәселе, техникалық емес. Ең жақсы AI-алгоритм де педагогтың орнын баса алмайды, бірақ оның қолында тиімді құрал болуы мүмкін. Ал ол құралды дұрыс таңдау, дұрыс пайдалану — мұғалімнің өзі шешуі тиіс нәрсе.
Бүкіл дүниежүзінде осы пікірталас жүріп жатыр. Сауатты мектептер мұғалімдерді тыңдайды. Қалғандары — технологияны сатып алады да, нәтижені күтеді. Айырмашылық — дәл осы.
