Не болды?
Zakon.kz басылымы хабарлаған мәліметке сүйенсек, белгісіз мектептің жөндеу жұмыстары үшін мердігерге нақты орындалған жұмыс көлемінен артық — 78 миллион теңге — ақша төленген. Бұл сомма артық төлем, яғни мемлекеттік қаражатты бюджеттен тыс пайдалану деп танылған.
Мұндай жағдайлар — өкінішке орай — Қазақстан мектептерінің инфрақұрылымын жаңарту бағдарламаларында жиі анықталатын бұзушылықтардың бірі. Тексеру органдары жыл сайын осындай фактілерді анықтайды, бірақ олардың баспасөзге шығуы сирек болады.
78 миллион теңге — бұл қанша?
Масштабты сезіну үшін: 78 миллион теңге — бұл бір сыныпты жабдықтауға арналған орташа бюджеттен бірнеше есе артық сома. Кейбір аудандарда осы қаражатқа мектеп кітапханасын жаңартып, спорт залын жөндеп, бастауыш сынып бөлмелерін жаңа жиһазбен толықтыруға болар еді.
Ата-аналардың «мектепке ерікті жарна» жинаған кезде, жаңа парта, тақта немесе кітап үшін қалтасынан ақша шығарған кезде — дәл осы сомалар туралы ойлану орынды. Бюджет болды, бірақ ол мақсатына жеткен жоқ.
Бақылаудың тесіктері
Мемлекеттік мектептерде жөндеу жұмыстары, әдетте, тендер арқылы тапсырылады. Жобалық-сметалық құжаттама, қабылдау актілері, тексеру комиссиялары — барлығы бар. Бірақ дәл осы механизмде артық төлемге жол ашылатын «тесіктер» де бар: көлем ісінеді, жұмыс орындалмаса да орындалды деп танылады.
78 миллион теңгелік артық төлем — бұл тексеру органы анықтаған соң ашылған факт. Демек, қабылдау кезінде комиссия осы сомманың артық екенін байқамаған немесе байқамауды жөн көрген. Екі жағдайда да нәтиже бірдей — балаларға арналған қаражат бөтен қалтаға кетті.
Ата-аналарға бұл не береді?
Тікелей ешнәрсе бермейді — ақша бұрын кеткен, балалар бұрын оқыған. Бірақ жанама маңызы бар: осындай оқиғалар жарыққа шыққан сайын мектеп әкімшілігі мен жергілікті атқарушы органдар өздерінің есеп беру міндетін сезіне бастайды.
Ата-аналардың мектеп кеңесіне белсенді қатысуы — жөндеу жобаларын бекіту, жұмысты қабылдау актілерімен танысу — заң жүзінде мүмкін. Мектеп кеңесінің мүшелері ретінде ата-аналар мердігердің жұмысын бақылауға, сметаны талап етуге, нәтижесіне сұрақ қоюға хақылы.
Мектептегі ремонт сапасына не кеңістіктің жай-күйіне наразы болсаңыз — жергілікті білім бөліміне жазбаша өтініш беруге болады. Бұл тиімсіз сияқты көрінеді, бірақ жинақталған шағымдар тексеру үшін негіз болады.
Жүйелік мәселе ме?
Бір мердігердің бір мектепте жіберген бұзушылығы — бұл жеке оқиға. Бірақ Қазақстанда мектеп инфрақұрылымына бөлінген қаражатты тиімді пайдалану мәселесі жүйелік сипат алып отыр. Жыл сайын Жоғары аудит палатасы мен прокуратура ұқсас фактілерді жариялайды.
Ата-аналар мұны білуі керек — бюджет жоқ емес, ақша бар. Мектептегі жөнделмеген шатыр немесе суық дәліз — кейде ресурс тапшылығының емес, бақылаудың жетіспеушілігінің нәтижесі. Және бұл бақылаудың бір бөлігі — ата-аналардың қолында.
