Қазір күнделікті өмірде теңгені бірнеше түрлі жазады: «теңге», «тенге», «тг» немесе «₸» белгісімен. Газет мақаласында — «теңге», телефондағы қолданбада — «₸», ресми құжатта — «тг». Осы алуандықты реттеп, нормативтік тұрғыдан бекіту мәселесі қазір мамандар арасында қаралып жатыр деп хабарлайды Tengrinews.
Неге бұл маңызды — тек тілшілерге ғана емес
Жазылу нормасы — бұл тек академиялық дау емес. Оқушылар мектепте «қазақ тілі» мен «іс қағаздарын жүргізу» сабақтарында белгілі бір нұсқаны дұрыс деп үйренеді. Егер мемлекеттік стандарт анық болмаса, мұғалім де, оқулық та, тексеруші де әрқайсысы өз қалауымен жазады. Нәтижесінде бір оқушы диктантта «тг» деп жазып ұпай жоғалтса, екіншісі «₸» белгісін қойып мақталады.
Бұл — тілдік норма тек ережелер жинағы емес, өмірдегі нақты тәжірибе екенін көрсетеді. Ұлттық бірыңғай тестілеуде де тілдік сауаттылыққа байланысты тапсырмалар кездеседі. Сондықтан норма бекітілсе, оқушылар мен ата-аналар нені «дұрыс» деп білу керектігін біледі.
«Теңге» мен «тенге»: бір ақша, екі тіл
Қазақ тілінде — «теңге», орыс тілінде — «тенге». Мұнда кем дегенде екі жазылу нормасы қатар өмір сүреді, себебі мемлекетте екі ресми жазбаша тіл бар: қазақ тілі мен орыс тілі. Символ «₸» болса — екі тілге де ортақ. «Тг» қысқартуы да кеңінен қолданылады, бірақ ол стандартталмаған.
Ресми банк құжаттарында, салық декларацияларында, мектеп журналдарында — бәрінде де осы мәселе тұрады. Іс жүзінде «₸» символы 2007 жылы бекітілген болатын, бірақ мәтін ішіндегі жазылу ережесі нақты орныққан емес.
Ата-аналарға: бала бүгін қандай нұсқамен жазуы керек?
Мектептегі практикалық кеңес: балаңыз жазба жұмысында пайдаланатын нұсқа оқулықтағы немесе мұғалімнің талаптарымен сәйкес болуы тиіс. Норматив ресми бекітілгенге дейін мектепте қандай нұсқаны қолданатынын мұғалімнен тікелей сұраған дұрыс.
Іс қағаздарын жүргізу немесе экономика пәндерінде эссе не жоба жазатын болса, «₸» символы немесе «теңге/тенге» толық жазылуын пайдалану қауіпсіз. Қысқартуға сенімді болмасаңыз — толық жазыңыз.
Норма бекітілгеннен кейін оқулықтарға өзгеріс енуі мүмкін. Бұны бақылап, мектеп хаттарын немесе Ағарту министрлігінің жаңалықтарын ұмытпаңыз.
Тіл — тіршілік
Бір символдың жазылу тәртібі туралы мемлекеттік деңгейде талқы өткізу — ұсақ-түйек емес. Бұл мемлекеттің тіл саясатын нығайту жолындағы жүйелі жұмыстың бір бөлігі. Мектеп пен отбасы үшін бұл пікірталастың нәтижесі — сауаттылықты бір стандартқа келтіру мүмкіндігі.
Норма бекіген соң — ол оқулықта да, ЕНТ тапсырмасында да, болашақ жұмыс берушінің алдындағы өтінішхатта да бірдей болады. Бір ережені барлығы бірдей білсе — ереже жұмыс істейді.
